40,000 കിലോ നെയ്യ് കൊണ്ട് പണിത ക്ഷേത്രം; 550 വർഷം പഴക്കമുള്ള അത്ഭുത ക്ഷേത്രം
ഇന്ത്യയിലെ പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഓരോന്നും ചരിത്രവും വിശ്വാസവും വാസ്തുവിദ്യയും ഒത്തുചേരുന്ന വിസ്മയങ്ങളാണ്. എന്നാൽ വെള്ളത്തിന് പകരം ആയിരക്കണക്കിന് കിലോ നെയ്യ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട് എന്നത് പലരെയും അമ്പരപ്പിക്കുന്ന കാര്യമാണ്. രാജസ്ഥാനിലെ ബിക്കാനേറിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഭണ്ഡാസർ ജെയിൻ ക്ഷേത്രം തന്നെയാണ് ആ അപൂർവ നിർമാണ വിസ്മയം.
ഏകദേശം 550 വർഷം പഴക്കമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം നിർമിക്കുമ്പോൾ ചുണ്ണാമ്പ് മിശ്രിതം തയ്യാറാക്കാൻ വെള്ളത്തിനുപകരം ഏകദേശം 40,000 കിലോ ശുദ്ധമായ നെയ്യ് ഉപയോഗിച്ചെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിശ്വാസം. 1468-ൽ സമ്പന്നനായ ജെയിൻ വ്യാപാരിയായ ഭണ്ഡാസ ഒസ്വാളിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ക്ഷേത്രനിർമാണം ആരംഭിച്ചത്. അന്ന് ബിക്കാനേർ പ്രദേശം കടുത്ത ജലക്ഷാമം നേരിട്ടിരുന്നതിനാലാണ് വെള്ളത്തിന് പകരം നെയ്യ് ഉപയോഗിച്ചതെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
ഭണ്ഡാസ ഒസ്വാളിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ഐതിഹ്യം
ക്ഷേത്രനിർമാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മറ്റൊരു ഐതിഹ്യവും പ്രചരിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു തുള്ളി നെയ്യ് പോലും പാഴാക്കാതെ സൂക്ഷിച്ച ഭണ്ഡാസ ഒസ്വാളിനെ ഒരു വാസ്തുശില്പി പരിഹസിച്ചുവെന്നാണ് കഥ. അതിന് മറുപടിയായാണ് വെള്ളത്തിന് പകരം നെയ്യ് ഉപയോഗിച്ച് ക്ഷേത്രം നിർമിക്കാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചതെന്നാണ് വിശ്വാസം.
എന്നാൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം പൂർത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ്, 1514-ൽ ഭണ്ഡാസ ഒസ്വാൾ അന്തരിച്ചു. പിന്നീട് 1554-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പണി പൂർണമായത്.
ഇന്നും നെയ്യ് ഊറിവരുന്നുവെന്ന വിശ്വാസം
കടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കൽത്തറയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇന്നും നെയ്യോ വെണ്ണയോ പോലുള്ള പദാർഥം ഊറിവരുന്നതായി നാട്ടുകാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇതിന് ശാസ്ത്രീയമായ സ്ഥിരീകരണമില്ലെങ്കിലും, ഈ വിശ്വാസം ക്ഷേത്രത്തെ കൂടുതൽ കൗതുകകരമാക്കുന്ന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ്.
മനോഹരമായ കലാവൈഭവം
ജൈനമതത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ തീർത്ഥങ്കരനായ സുമതിനാഥനാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. രാജസ്ഥാനി വാസ്തുവിദ്യയുടെ മനോഹാരിത വിളിച്ചോതുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഫ്രെസ്കോ ചിത്രങ്ങൾ, കണ്ണാടി അലങ്കാരങ്ങൾ, സ്വർണത്തകിടുകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ചിത്രപ്പണികൾ എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കൂടാതെ ജൈനമതത്തിലെ 24 തീർത്ഥങ്കരന്മാരുടെയും ചിത്രങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുവരുകളിൽ മനോഹരമായി ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ചരിത്രവും വിശ്വാസവും വാസ്തുവിദ്യയും ഒത്തുചേർന്ന ഭണ്ഡാസർ ജെയിൻ ക്ഷേത്രം ഇന്നും രാജസ്ഥാനിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര-തീർഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.